Słownik fotograficzny — lustrzanki analogowe i cyfrowe

Świat fotografii potrafi zachwycić, ale też przytłoczyć — zwłaszcza gdy zaczynasz swoją przygodę z lustrzankami cyfrowymi i analogowymi. Skróty, techniczne nazwy i specjalistyczne pojęcia pojawiają się na każdym kroku. Ten poradnik pomoże Ci się w nich odnaleźć. Zebraliśmy 150 najważniejszych terminów, które wyjaśnią, jak działa aparat, jak świadomie robić zdjęcia i jak w pełni wykorzystać jego możliwości — niezależnie od tego, czy fotografujesz nowoczesną cyfrą, czy klasycznym filmem. Słownik jest ciągle aktualizowany o nowe treści.

Słownik fotograficzny — lustrzanki analogowe i cyfrowe

Około 150 podstawowych pojęć z krótkim objaśnieniem. Hasła ułożone alfabetycznie.

Aberracja chromatyczna

Wad optyczna obiektywu skutkująca kolorowymi obwódkami przy krawędziach kontrastowych elementów.

Aberracja sferyczna

Rozmycie obrazu wynikające z niedoskonałości soczewki, gdy promienie nie skupiają się w jednym punkcie.

Adapter bagnetowy

Przejściówka pozwalająca montować obiektywy o innym mocowaniu na korpusie aparatu.

Akcja migawki

Mechanizm otwierania i zamykania migawki w celu naświetlenia filmu lub matrycy.

Akcesoria studyjne

Sprzęt pomocniczy w studio: tła, statywy, softboxy, modyfikatory światła itp.

Akumulator 

Źródło zasilania aparatu; ważne przy długich sesjach i fotografii plenerowej. Potocznie używane określenie „bateria”.

Analogowa fotografia

Fotografia rejestrowana na materiale światłoczułym (film) zamiast na matrycy cyfrowej.

Anamorficzny obiektyw

Obiektyw kompresujący obraz poziomo; stosowany głównie w kinie dla specyficznego looku.

Antyrefleks (powłoka)

Powłoka na soczewkach redukująca odbicia i poprawiająca kontrast oraz przepuszczalność światła.

Apertura (przysłona)

Regulowany otwór w obiektywie, kontrolujący ilość światła i głębię ostrości. Przysłonę oznacza się wielką literą F.

Asferyczna soczewka

Soczewka o niesfreycznym kształcie poprawiająca ostrość i redukująca aberracje.

Autofokus (AF)

System automatycznego ustawiania ostrości w aparacie lub obiektywie.

AWB (automatyczny balans bieli)

Funkcja aparatu automatycznie dopasowująca temperaturę barwową do źródła światła.

Av (tryb priorytetu przysłony)

Tryb ekspozycji, w którym fotograf ustawia przysłonę, a aparat dobiera czas migawki.

Back button focus

Technika przypisania ustawiania ostrości do przycisku z tyłu korpusu, niezależnie od spustu.

Backdrop (tło studyjne)

Materiał lub papier używany jako neutralne lub stylizowane tło w studio.

Backlight (światło tylne)

Oświetlenie padające od tyłu, tworzące kontur i separację motywu od tła.

Bagnet (mocowanie obiektywu)

Mechaniczne i elektroniczne połączenie pomiędzy obiektywem a korpusem aparatu.

Balans bieli

Ustawienie wpływające na neutralizację dominującego odcienia barwnego w obrazie.

Baza ISO

Natywna, minimalna czułość matrycy dająca najlepszą jakość obrazu.

Białe tony (highlights)

Najjaśniejsze partie kadru; łatwo ulegają przepaleniu przy nadmiernej ekspozycji.

Bokeh

Jakość i wygląd rozmycia tła, zależna od konstrukcji obiektywu i przysłony.

Bracketing ekspozycji

Wykonanie serii zdjęć z różnymi ekspozycjami w celu wyboru lub łączenia HDR.

Bracketing ostrości

Seria zdjęć z różnymi punktami ostrości do łączenia w focus stacking.

Bulb (tryb B)

Tryb migawki pozwalający na ręczne utrzymanie otwartej migawki przez dowolny czas.

Błysk (lampa błyskowa)

Sztuczne źródło światła synchronizowane z migawką (wbudowane lub zewnętrzne).

Czas migawki

Długość otwarcia migawki; wpływa na ostrość ruchu i ilość światła.

CCD

Typ matrycy używany w starszych aparatach cyfrowych; wysoka jakość, inna charakterystyka niż CMOS.

CMOS

Obecnie powszechny typ matrycy w aparatach cyfrowych, energooszczędny i szybki.

Centralny pomiar światła

Tryb pomiaru ekspozycji faworyzujący środkową część kadru.

Clipping (przepalenie)

Utrata szczegółów w bardzo jasnych (lub ciemnych) obszarach obrazu.

Cold shoe (stopka bezkontaktowa)

Stopka na akcesoria (bez połączenia elektrycznego), np. do mocowania mikrofonu.

Compression (kompresja pliku)

Zmniejszanie rozmiaru pliku (stratnie lub bezstratnie), wpływa na jakość obrazu.

Crop factor

Współczynnik wynikający z mniejszej matrycy względem pełnej klatki, wpływa na kąt widzenia.

Cropping (kadrowanie)

Przycinanie obrazu po wykonaniu zdjęcia w celu poprawy kompozycji.

Dynamic range (zakres tonalny)

Zakres od najciemniejszych do najjaśniejszych tonów, który matryca potrafi zarejestrować.

Darkframe

Ekspozycja wykonana z zamkniętą migawką w celu rejestracji szumów i gorących pikseli.

Dioptr (regulacja wizjera)

Regulacja korekcji wzroku w wizjerze, przydatna gdy fotograf nosi okulary.

Diffuser (dyfuzor)

Modyfikator światła zmiękczający i rozpraszający światło, np. parasolka lub softbox.

Digital zoom

Cyfrowe przybliżenie obrazu przez wycinek matrycy i interpolację (obniża jakość).

DNG (Digital Negative)

Ustandaryzowany, otwarty format RAW opracowany przez Adobe.

Dodging & burning (rozjaśnianie i przyciemnianie)

Techniki lokalnej korekty jasności dla modelowania kształtów i nastroju zdjęcia.

DOF (głębia ostrości)

Zakres odległości, w którym obiekty są akceptowalnie ostre dla danej przysłony i ogniskowej.

DOF preview

Funkcja podglądu głębi ostrości w aparacie przez zamknięcie przysłony do zadanej wartości.

Double exposure (podwójna ekspozycja)

Łączenie dwóch ekspozycji w jednym obrazie, możliwe w aparacie lub w postprodukcji.

Ekspozycja

Ilość światła docierająca do filmu/matrycy, zależna od przysłony, czasu migawki.

Eksponometr (miernik światła)

Urządzenie mierzące natężenie światła i sugerujące parametr ekspozycji.

EV (wartość ekspozycji)

Skala określająca kombinacje przysłony i czasu migawki jako jedną wartość ekspozycji.

EXIF (metadane)

Informacje zapisane w pliku zdjęcia o ustawieniach aparatu, dacie i innych parametrach.

Exposure compensation (korekta ekspozycji)

Ręczne przesunięcie ekspozycji w trybach manualnych, półautomatycznych lub automatycznych (np. +1 EV).

Exposure triangle (trójkąt ekspozycji)

Zależności między przysłoną, czasem migawki i ISO, które razem decydują o ekspozycji.

EVF (elektroniczny wizjer)

Wizjer pokazujący obraz bezpośrednio z matrycy, z możliwością podglądu efektów ekspozycji.

E‑TTL / TTL (pomiar błysku)

Systemy pomiaru i kontroli mocy lampy błyskowej przez obiektyw (wbudowany pomiar).

F‑stop (wartość przysłony)

Numer określający otwór względny obiektywu, np. f/1.8, f/8.

Fisheye

Obiektyw o bardzo szerokim kącie widzenia, tworzący silne zniekształcenia barilowe.

Flat light (miękkie światło)

Światło rozproszone o niskim kontraście, np. w pochmurny dzień.

Flare

Poświata i odbicia wewnętrzne w optyce powodujące spadek kontrastu lub plamy światła.

Flash sync (synchronizacja błysku)

Maksymalna prędkość migawki, przy której można zsynchronizować pełen błysk lampy.

Focus peaking

Funkcja podświetlająca obszary będące w ostrości, pomocna przy ostrzeniu manualnym.

Focus stacking

Łączenie serii ujęć o różnej ostrości w celu uzyskania większej głębi ostrości.

Full frame (pełna klatka)

Matryca o rozmiarach odpowiadających klatce 35 mm (36×24 mm).

Film negatyw

Tradycyjny materiał światłoczuły, z którego otrzymuje się odbitki przez wywołanie.

Film slajdowy (diapozytyw)

Barwny materiał odwracalny dający bezpośrednio pozytyw na przezroczystym nośniku.

Filtr ND (filtr o neutralnej gęstości)

Filtr zmniejszający ilość światła, umożliwiający dłuższe czasy migawki lub większe otwory przysłony.

Filtr polaryzacyjny

Filtr redukujący odblaski i wzmacniający nasycenie nieba oraz barw.

Gamut (przestrzeń barw)

Zakres kolorów możliwych do odwzorowania przez matrycę, monitor lub drukarkę.

Gimbal

Stabilizator mechaniczny do kamer/aparatów umożliwiający płynne ruchy wideo.

Gold hour (złota godzina)

Krótki czas po wschodzie i przed zachodem słońca z ciepłym, miękkim światłem.

Grain (ziarnistość)

Struktura obrazu na filmie lub analogiczny, estetyczny szum w obrazie cyfrowym.

Gray card (szara karta)

Tabliczka o znanym odcieniu szarości używana do ustawienia balansu bieli i ekspozycji.

HSS (high‑speed sync)

Tryb pozwalający na synchronizację błysku przy krótszych czasach migawki niż standardowy sync.

Histogram

Wykres rozkładu tonów w obrazie (cienie—średnie—światła) pomagający ocenić ekspozycję.

Highlight (światła/przepalenie)

Najjaśniejsze obszary obrazu; ich utrata oznacza brak szczegółów.

Hot shoe (stopka gorąca)

Gniazdo na korpusie do montowania lamp i przesyłania sygnałów synchronizacji.

Hyperfocal distance (odległość hiperfokalna)

Ustawienie ostrości maksymalizujące głębię ostrości od połowy tej odległości do nieskończoności.

ICC profile (profil kolorów)

Plik opisujący charakterystykę kolorystyczną urządzenia w celu zgodnej reprodukcji barw.

IPTC (metadane opisowe)

Standard pól metadanych (opis, autor, prawa) zapisywanych w plikach zdjęć.

ISO (czułość)

Parametr określający czułość matrycy lub filmu na światło; wyższe ISO zwiększa szum.

ISO invariance

Właściwość matrycy pozwalająca na zwiększenie ekspozycji w postprodukcji bez dużego wzrostu szumu.

Infinity focus (ostrość na nieskończoność)

Ustawienie ostrości pozwalające uzyskać ostre obiekty bardzo daleko.

Intervalometer

Urządzenie lub funkcja wykonywania zdjęć w zaprogramowanych odstępach czasu (timelapse).

JPEG

Sformatowany, skompresowany stratnie plik obrazu powszechnie używany do dystrybucji.

Kadr

Kompozycja obrazu określona przez granice zdjęcia i rozmieszczenie elementów w polu widzenia.

Kalibracja monitora

Dostosowanie monitora do standardów kolorystycznych, aby wydruki odpowiadały temu, co widać na ekranie.

Kelvin (temperatura barwowa)

Jednostka mierząca temperaturę barwową światła (np. 3200K — żarówkowe, 5600K — dzienne).

Kompozycja

Ułożenie elementów w kadrze zgodne z zasadami estetyki i narracji obrazu.

Kontrast

Różnica między najjaśniejszymi i najciemniejszymi partiami obrazu.

Korekcja perspektywy

Poprawianie zniekształceń perspektywicznych, np. w fotografii architektury.

Krzywa tonalna

Narzędzie do precyzyjnej kontroli jasności i kontrastu w różnych partiach tonalnych.

Kurtyna migawki (shutter curtain)

Część mechanicznej migawki zasłaniająca matrycę lub film przed ekspozycją.

Lampa błyskowa (speedlight)

Przenośna lampa z regulowaną mocą, używana w fotografii studyjnej i plenerowej.

Light painting

Technika tworzenia śladów światła podczas długich ekspozycji poprzez poruszanie źródłem światła.

Live view

Podgląd obrazu z matrycy na ekranie w czasie rzeczywistym, przydatny do kadrowania i ostrzenia.

Lightroom

Popularne oprogramowanie do katalogowania i podstawowej obróbki zdjęć (Adobe).

Luma

Składowa jasności obrazu niezależna od informacji o kolorze (luminancja).

Lustrzanka (SLR / DSLR)

Aparat z lustrem kierującym obraz do optycznego wizjera (DSLR — cyfrowa lustrzanka).

Lock mirror (blokada lustra)

Funkcja blokowania lustra lustrzanki w celu redukcji drgań przy długich ekspozycjach.

Lens (obiektyw)

Układ soczewek tworzący obraz na filmie lub matrycy; dostępne w wersjach stałoogniskowych i zoom.

Manual mode (tryb manualny)

Tryb, w którym fotograf ręcznie ustawia przysłonę, czas i ISO.

Manual focus (ręczne ustawianie ostrości)

Mechaniczna kontrola ostrości przez fotografa zamiast AF.

Megapiksel

Jednostka rozdzielczości obrazu; liczba milionów pikseli matrycy.

Metadane (EXIF/IPTC/XMP)

Informacje opisowe i techniczne zapisane razem z plikiem zdjęcia.

Monopod

Jednonożny statyw ułatwiający stabilizację i mobilność przy fotografii sportowej i plenerowej.

Mirrorless (bezlusterkowiec)

Aparat bez mechanicznego lustra; często lżejszy i z elektronicznym wizjerem.

ND grad (filtr gradacyjny)

Filtr redukujący ekspozycję stopniowo w części kadru (np. by przyciemnić niebo).

Nodal point (punkt nodalny)

Punkt obrotu obiektywu eliminujący paralaksę podczas tworzenia panoram.

Noise (szum)

Losowe zakłócenia w obrazie pojawiające się przy wysokich ustawieniach ISO lub długich ekspozycjach.

Noise reduction (redukcja szumu)

Algorytmy lub ustawienia usuwające szum cyfrowy kosztem szczegółów.

Normal lens (obiektyw normalny)

Obiektyw o ogniskowej zbliżonej do przekątnej matrycy, dający naturalną perspektywę.

Nośnik danych (karta pamięci)

Miejsce zapisu zdjęć w aparacie; różne formaty i szybkości wpływają na workflow.

Ogniskowa

Parametr obiektywu (mm) określający kąt widzenia i kompresję perspektywy.

OIS / IBIS (stabilizacja obrazu)

System stabilizacji w obiektywie (OIS) lub w korpusie (IBIS), redukujący drgania.

Off‑camera flash (błysk poza stopką)

Użycie lampy błyskowej oddzielonej od aparatu dla kreatywnego oświetlenia.

Optical viewfinder (optyczny wizjer)

Wizjer przekazujący obraz optycznie (przez lustro i pryzmat) bezpośrednio do oka fotografa.

Overexposure (prześwietlenie)

Zbyt duża ekspozycja prowadząca do utraty detali w jasnych partiach obrazu.

Obiektyw stałoogniskowy (prime)

Obiektyw o stałej ogniskowej, często jaśniejszy i ostrzejszy niż zoom.

Obiektyw zmiennoogniskowy (zoom)

Obiektyw z płynną regulacją ogniskowej, wygodny w zmiennych warunkach pracy.

Parallax (paralaksa)

Różnica kąta widzenia między dwoma punktami obserwacji (istotna przy panoramach).

Pentaprism / pentamirror

Element optyczny przekazujący obraz z lustra do wizjera w lustrzankach.

Panning

Technika śledzenia poruszającego się obiektu przy dłuższym czasie migawki, by uzyskać rozmyte tło.

PPI (pixels per inch)

Rozdzielczość obrazu w pikselach na cal ważna przy przygotowaniu plików do druku.

Portrait (portret)

Zdjęcie osoby skupiające się na twarzy, ekspresji i charakterze modela.

Preset (preset / ustawienie wstępne)

Wstępne ustawienie edycji kolorystycznej lub parametrów aparatu do szybkiego stosowania.

Quick release (szybkozłączka)

Mechanizm umożliwiający szybkie odczepienie aparatu od statywu.

Quiet mode (tryb cichy)

Ustawienie ograniczające dźwięki mechaniki aparatu (np. cicha migawka).

RAW

Surowy format zapisu danych z matrycy zawierający maksymalny zakres tonalny do obróbki.

Rozdzielczość

Liczba pikseli obrazu decydująca o szczegółowości i możliwościach powiększeń.

Retusz

Korekta i poprawki zdjęcia w programie graficznym, od retuszu skóry po zaawansowane kompozyty.

Rewind (przewijanie filmu)

Operacja zwijania filmu z powrotem do kasety po zakończeniu zdjęć w aparacie analogowym.

Remote shutter (wyzwalacz zdalny)

Urządzenie do zdalnego wyzwalania migawki, przydatne przy długich ekspozycjach i self‑portretach.

Reciprocity failure (zjawisko odwrotności)

Efekt na filmie wymagający korekty ekspozycji przy bardzo długich czasach naświetlania.

Sync speed (prędkość synchronizacji błysku)

Maksymalna prędkość migawki, przy której pełen błysk lampy może oświetlić scenę bez pasów cienienia.

Shutter lag (opóźnienie migawki)

Opóźnienie między naciśnięciem spustu a rzeczywistym zarejestrowaniem zdjęcia.

Strobist

Metoda kreatywnego użycia przenośnych lamp błyskowych poza tradycyjnym studiem.

Stop (stopień ekspozycji)

Jednostka zmiany ekspozycji odpowiadająca podwojeniu lub zmniejszeniu o połowę światła.

Softbox

Modyfikator światła dający miękkie, rozproszone oświetlenie o równomiernym charakterze.

Spot metering (pomiar punktowy)

Pomiar ekspozycji oparty na niewielkim obszarze kadru (np. twarz modela).

Stacking (składanie klatek)

Łączenie wielu ujęć dla redukcji szumu, zwiększenia rozdzielczości lub DOF.

Tethering

Podłączenie aparatu do komputera w czasie rzeczywistym dla podglądu i zapisu zdjęć.

TIFF

Bezstratny format obrazu idealny do archiwizacji i druku wysokiej jakości.

Timelapse

Technika rejestracji sceny w odstępach czasu, odtwarzana szybko jako film.

Tone mapping

Przetwarzanie obrazu HDR do formy mieszczącej się w zakresie tonów wyświetlacza lub papieru.

TTL (through‑the‑lens metering)

Pomiar światła i błysku przez obiektyw, używany do precyzyjnej kontroli ekspozycji i mocy lamp.

Underexposure (niedoświetlenie)

Zbyt mała ekspozycja skutkująca utratą szczegółów w cieniach.

UV filter

Filtr chroniący przednią soczewkę i redukujący wpływ promieniowania UV (często stosowany jako ochrona).

Vignetting (winietowanie)

Przyciemnienie narożników obrazu spowodowane optyką lub ustawieniami obiektywu.

Viewfinder (wizjer)

Element umożliwiający komponowanie kadru — optyczny (przez lustro) lub elektroniczny (EVF).

WB (balans bieli)

Ustawienie odpowiadające temperaturom barwowym źródeł światła, mające na celu uzyskanie neutralnych tonów.

Workflow

Uporządkowany proces pracy fotografa: wykonanie zdjęć, selekcja, obróbka, archiwizacja i publikacja.

Wide angle (szeroki kąt)

Obiektyw o krótkiej ogniskowej dający szerokie pole widzenia, często używany w krajobrazie i architekturze.